EKSPERİMENTAL ŞƏRAİTDƏ OSTEOPLASTİK MATERİALLARIN ÇƏNƏ SÜMÜKLƏRİNİN REGENERASİYA QABİLİYYƏTİNƏ TƏSİRİNİN ÖYRƏNİLMƏSİ

F.M. Müseyibov; Z.Y. Vəliyeva; Q.K. Cəfərova; Z.Ə Rzayev

doi:10.28942/jtcem.v5i1y2025.197

Abstrakt

Son illərdə stomatologiya və çənə-üz cərrahiyəsi sahəsində əhəmiyyətli müsbət nəticələr əldə olunsa da, diş implantasiyası zamanı sümük kütləsi çatışmazlığı problemi hələ də aktual olaraq qalır. Tarixən bu problemin həlli üçün bir sıra üsullar işlənib hazırlanmışdır. Müasir stomatologiyada geniş istifadə olunan üsullar sırasına üst çənə sinusundan yan keçməklə (subantral) diş implantlarının yerləşdirilməsi, subperiostal implantların tətbiqi, seqmental osteotomiya, sümük blokları vasitəsilə həyata keçirilən müxtəlif plastik əməliyyatlar və s. daxildir. Lakin bu üsulların da bir sıra çatışmazlıqları mövcuddur. Məsələn, sinus-liftinq (sinus qaldırma) əməliyyatından yan keçmək cəhdləri çox vaxt şaquli sümük həcminin qeyri-kifayət olması, implantların qısa seçilməsi və ya körpüvari konstruksiyaların həddindən artıq uzun olması səbəbindən implantların qeyri-stabil vəziyyətdə qalması ilə nəticələnmişdir.

Əsas mətn

İkinci qrupa aid olan 6 baş dovşanda əməliyyatdan sonta sinus boşluğuna 0,5 ml PRF və 0,5q ksenogen osteoplastik material - Gen-Os Mix daxil edilmişdir. Təcrübələrin 15 -ci günü dekapitasiya olunmuş dovşanların üst cənə seqmentindən hazırlanmış histoloji preparatların analizi göstərdi ki, ötən günlər ərzində dovşanların sinus boşluğunda PRF tamamilə dissosasiyaya məruz qalmış və sorulmuşdur. Boşluğa daxil edilən osteoplastik material ətrafında və daxilində birləşdirici toxuma elementləri inkişaf etmişdir. Nizamsız yerləşmiş fibrin liflər arasında çox zəif qan kapillyarları görünür. (a) İkinci qrupa aid olan dovşanların bir hissəsi (3 baş) təcrübələrin 30-cu günü dekapitasiya olunmuş və əməliyyat aparılan çənə sumuyü hissəsi fiksə edilmişdir. Aparılan histoloji müayinələrin nəticələri göstərdi ki, ötən 30 gün ərzində dovşanların sinus boşluğuna daxil edilmiş PRF tamamilə dissosasiyaya uğramış və sorulmuşdur. Boşluğa daxil edilmiş osteoplastik material Gen-OS mix qranulaları tamamilə rezorbsiyaya uğramış, bütövlükdə birləşdirici toxuma ilə əhatə olunmuşdur. Yeni əmələ gəlmiş fibroz toxumanın içərisində zəif qan kapillyarları və cavan sümük toxuması hüceyrələri görünür (b) Üçüncü qrupa aid olan 6 baş dovşanların sinus boşluğuna əməliyyatdan sonra 5 ml PRF və sintetik osteoplastik material – Hidroksiapatit qranulaları (0,15-0,20 mm) daxil edilmişdir. Əməliyyatdan 15 gün sonra dekapitasiya olunmuş dovşanların üst çənə sümüyündən hazırlanmış histoloji preparatların müayinəsi göstərdi ki, ötən günlər ərzində sinus boşluğuna daxil edilmiş PRF tamamilə parçalanmış və sorulmuşdur. Boşluğa daxil edilmiş Hidroksiapatit qranuları isə kifayət qədər rezorbsiyaya uğramış, material ətrafında və daxilində birləşdirici toxuma elementləri inkişaf etmişdir. Nizamlı yerləşmiş liflər arasında cavan sümük toxuması hüceyrələrinə rast gəlmək olur (b) Dördüncü qrupa aid olan 6 baş dovşanların sinus boşluğuna əməliyyatdan sonra 0,5 ml PRF və 0,15-0,20 mq osteoplastik material Bio-Oss daxil edilmişdir. Təcrübələrin 15-ci günü dekapitasiya olunmuş dovşanların əməliyyat aparılmış üst çənə seqmentindən hazırlanmış preparatların histoloji analizi göstərdi ki, ötən 15 gün ərzində sinus boşluğuna daxil edilmiş PRF tamamilə parçalanmış və sorulmuşdur. Sinus boşluğuna daxil edilmiş osteoplastik material – Gen-Os Maxc resorb (Berlin) qranulaları kifayət qədər rezorbsiyaya uğramış, material ətrafında və daxilində birləşdirici toxuma inkişaf etmişdir. Ötən günlər ərzində sinus boşluğunda formalaşmış zəif fibrin liflər arasında fibroblast hüceyrələrə rast gəlinir (a). Bu qrupa aid olan təcrübə heyvanlarının bir hissəsi (3 baş dovşan) təcrübələrin 30-cu günü dekapitasiya olunmuş və üst çənənin əməliyyat aparılmış hissəsi formalin məhlulunda fiksə edilmişdir. Fiksə edilmiş materiallardan hazırlanmış histoloji preparatların mikroskopik analizi göstərdi ki, ötən 30 gün ərzində sinus boşluğuna daxil edilmiş PRF tamamilə parçalanmış və sorulmuşdur, boşlu-ğa daxil edilmiş osteoplastik material tamamilə rezorbsiyaya uğramış və birləşdirici toxuma ilə əvəz olunmuşdur. Boşluqda inkişaf etmiş kollagen liflər arasında zəif qan kapillyarları görünür (b). Yekun. Aparılan histoloji tədqiqatların nəticələrini ümimiləşdirərək belə bir nəticəyə gəlmək olur ki, dovşanların sinus boşluguna PRF daxil edilməsi osteogenez prosesinə stimullaşdırıcı təsir göstərməklə boşluqda birləşdirici toxuma elementlərinin inkişafına müsbət təsir göstərir. Boşluğa daxil edilmiş osteoplastik materiallar əsasən rezorbsiya qabiliyyətinin olmasına görə birləşdirici toxuma elementlərinin inkişafına mane olmur. Daha yüksək rezorbsiya qabiliyyətinə malik olan ksenogen material – Gen-Os Mix resorb qranulaları (0,5-1,0 mm) osteokonduktiv xassələrinin nisbətən yüksək olmasına görə digər-lərindən fərqlənir.

Şəkillər

Açar sözlər

İstinadlar

1. Абдуллаев Ш.Ю., Архипова М.Х. Использование новых биологически совместимых материалов при восстановлении дефектов челюсти // Стоматология. – 1999. №3, – c. 37 -38
2. Петров Ю.М., Баринов И.М. Детальная имплантация при атрофии альвеольярных отростков. // Медицинские и социальные вопросы: Материалы 3 Международного семинара по вопросам пожилых. Самара. – 1999. – c. 143
3. Иванов С.Ю.,Бизяев А.Ф., Ломакин М.В., Панин А.М. Клинические результаты использования различных костнопластических материалов при синус-лифтинге// Новое в стоматологии. –1999. №25. – c.51-55.
4. Анастасов А.В. Разработка методов восстановления обьема костной ткани альвеолярного отростка верхней челюсти при подготовке к дентальной имплантации: / Автор. дисс. канд. мед. наук / Новосибирск. – 2002, – 22с
5. Кубарев О.Л., Комлев В.С., Майтс М. Биоактивная композиционная керамика в системен гидроксиапатит – трикальцифосфат. // Доклады Акад. Наук. – 2007. №3, – c.360- 362.
6. Кулаков А.А., Королев В.М., Караян А.С. Использование аутокостных трансплантантов с целью увеличения альвеолярных отростков и замешения костных дефектов челюстей при дентальной имплантации // Стоматология . – 2007. №2. – c. 30-34
7. Майбородин И.В. Влияние фибринового сгустка при повреждении кости нижней челюсти в эксперименте / И.ВМайбородин., И.С.Колесников, А.И.Шевелев [и др.] // Стоматология. – 2011. №4, – c. 9-12
8. Павленко А.В., Димитриева Э.А., Лузин В.И. Гистологическое строение регенерата при заполнении костного дефекта материалами easyqraft и трикальцифосфатом.// Морфология . – 2011. №2, – c. .49-54.
9. Юдин Л.П., Юдин П.С., Алгоритм планирования управляемой компютером дентальной имплантации. //Российский вестник дентальной имплантации. – 2012. №26, – p. .52- 58
10.Железный С.П., Агаева Т.А. Дентальная имплантация при синус-лифтинге и осреопластике // Российский стоматологический журнал/ – 2010. №6, – c. 19-20.
11.Размыслов А.И., Минкин А.У. Использование аутогенного костного трансплантанта при увеличении альвеолярного гребня перед дентальной имплантации. // Пародонтология. – 2010, №3, – c. 54-58.
12.Кирилова И.А. Деминерализованный костный трансплантат как стимулятор остеогенеза: современные концепции // Хирур